اگر در حال لمس كردن احساس سفتى كردى دليل آن است كه كبد به نوعى سخت شدن مبتلا است . يا ورم سفت و سخت در كبد رخ داده است . اگر در لمس كردن احساس كردى كه بادكردگى در طرف كبد هست ، بدان كه ورم در كبد پيدا شده يا كبد باد كرده است . در معاينهء اولى اگر با لمس احساس بادكردگى و جاى باد كرده هلالى شكل بود ، بايد حكم دهى كه بادكردگى در خود كبد هست . و اگر جاى باد كرده در لمس مستطيل و هيئت غير آن بود كه بادكردگى كبد نشان مىدهد ، احتمال دارد بادكردگى در غير كبد باشد و ماهيچه‌هاى شكم باد كرده باشند . روىآورها و بيمارىهاى كبد : اگر كبد درد مىكند و دارد منتشر مىشود و سنگينى در كبد احساس مىشود ، دليل آن است كه راه‌بندانى وسيلهء باد جمع شده در گدارى روى داده و يا كبد ورم كرده است . اگر كبد درد مىكند اما احساس سنگينى نيست . گناه را به گردن باد انداز كه در كبد جمع آمده است . اگر كبد درد را احساس نمىكند اما چيزى بر كبد سنگينى مىكند دليل بر يكى از دو حالت زير است : 1 - ورم در جرم كبد است و مادهء ورم در اين جرم جاى دارد . 2 - راه‌بندانى در جرم كبد روى داده است . اگر چيزى بر كبد سنگينى مىكند و در عين حال دردى همانند درد خليدن سوزن احساس مىشود ، دليل بر آن است كه راه‌بندان در نزديكى پردهء پوششى كبد است . اگر در كاربرد كبد خللى ايجاد شده است ، دقت كن ! اگر كبد در هضم كردن ناتوان است يا به خوبى و به حالت طبيعى غذاى خود را جذب نمىكند ، يا خون را چنان كه شايد و بايد از خود خارج نمىسازد ؛ بايد سبب را در بدن جستجو كرد . كه در اين حالات ممكن است بدن بيمار باشد . اگر مادهء آبكى را به حالت طبيعى بيرون نمىدهد ، دليل بر خلل در كار كليه است . اگر مادهء صفرائى را به خوبى جابه‌جا نمىكند ، كيسهء زهره را مقصر بدان ! اگر مادهء سودائى را به حالت طبيعى بيرون نمىدهد ، طحال را معاينه كن ! مىتوانى از حالت تشنگى بيمار استنتاج كنى كه خللى در كبد رخ داده است ، يا نه . روىهم‌رفته اگر تشخيص مىدهى نوعى از بيمارى و نوعى خلل در كاربرد كبد روى داده است ، اندامان همسايهء كبد را كه با كبد شريكند معاينه كن ! اگر سبب را در هيچيك از آنها نيافتى معلوم مىشود كه كبد خود بيمار است . حال به مسئلهء اندامان مشترك با كبد بپردازيم . مثلا حالت تشنگى . اگر موجد تشنگى معده باشد ، اكثرا از چگونگى كبد خبر مىدهد . حالت سكسكه ، اشتهاى بيمار ، هضم شدن خوراك در معده همه از كبد خبر مىدهند . بدنفسى ( سوء تنفس ) هرچند كه از حجاب و ريه سرچشمه گرفته باشد ، ممكن است كبد سبب